Wykład monograficzny mgr Roberta Kowalskiego pt. "Pod skrzydłami służb specjalnych"
Ciekawostki historyczne z Podhala, czyli wykład monograficzny mgr Roberta Kowalskiego pt. „Pod skrzydłami służb specjalnych”. Dywersja pozafrontowa na Podhalu w 1939 r.
Działania wywiadu wojskowego na Podhalu do dziś są mało znaną kartą w dziejach naszego regionu. Wynika to niewątpliwie ze specyfiki tych służb i potrzebie funkcjonowania jej w sposób niejawny, ale także dlatego, że materiały źródłowe dotyczące tej problematyki w wielu przypadkach zostały zniszczone. Niemniej jednak ślady tej niezwykle aktywnej działalności, szczególnie po marcu 1939 r., w postaci relacji, zapisów pamiętnikarskich uczestników, ankiet i cudem ocalonych dokumentów, pozwala na rekonstrukcję tych szalenie interesujących wydarzeń tudzież identyfikację kluczowych postaci biorących w nich udział. Podhale, ale również Spisz i Orawa, w planach polskiego wywiadu miały do odegrania rolę szczególną. Tutaj bowiem utworzono na bazie organizacji społeczno – kulturalnej, jaką był Związek Górali Spisza i Orawy, sprawnie działająca organizację o charakterze zbrojnym tj. dywersje pozafrontową.
Dzięki kilkuletnim badaniom naukowym, prowadzonym w polskich, jak również słowackich i brytyjskich archiwach, udało się zrekonstruować strukturę organizacyjną, proces rekrutacji i szkolenia, dokonać lokalizacji ośrodków szkoleniowych i decyzyjnych oraz punktów werbunkowych. Udało się również określić zadania jakie przed organizacją postawiło kierownictwo służb. Dotyczyło to zarówno działań dywersyjnych na zapleczu frontu, ale także dalekich rajdów w głąb Słowacji m.in. w dolinę Wagu. Istotne jest również to, iż w toku prac badawczych, udało się zidentyfikować kluczowe postaci związane z organizacją: organizatorów, dowódców oraz ustalić, aczkolwiek nie pełną, listę „ bojowców”. Wśród nich byli m.in. Stanisław Frączysty z Chochołowa, czy Emilia Machaj Mikowa z Lipnicy.
Wyszkoleni przez specjalistów z Oddziału II Sztabu Głównego i Ekspozytury nr. 2 ludzie tworzyli po wybuchu II wojny światowej zręby pierwszej konspiracji na Podhalu. To z nich rekrutowali się członkowie Organizacji Orła Białego, a później Związku Walki Zbrojnej. Z tej organizacji wywodzili się pierwsi kurierzy przeprowadzający polskich oficerów na Węgry.
Ten mało znany epizod z historii regionu został przypomniany 23 kwietnia 2015 roku studentom Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej.
Wykład pana Roberta Kowalskiego dotyczący dziejów naszej „małej ojczyzny” poruszył słuchaczy, tym bardziej, że wielu „ bojowców” było rówieśnikami naszych studentów.
Oprac. DPWiMKZ
