Wykład otwarty pt.: „Filozofia w służbie polityki. Wielcy myśliciele Oświecenia wobec upadku Polski”
W piątek 6 grudnia br. w auli Podhalańskiej Państwowej Uczelni Zawodowej w Nowym Targu wykład otwarty wygłosił dr Jacek Kordel, pracownik naukowy Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Prelegent omówił polityczne okoliczności pierwszego rozbioru Polski oraz towarzyszącą mu akcję propagandową. Państwa rozbiorowe, uzasadniając podział szlacheckiej republiki, odwołały się do „anarchii, która każdego dnia zdobywa nowe siły” (to cytat z traktatu rozbiorowego podpisanego w Peterrsburgu w pierwszych dniach sierpnia 1772 r.). Rozkład państwa i jego instytucji, z niszczącym życie parlamentarne liberum veto na czele, zajęły centralne miejsce nie tylko w międzynarodowych ukłądach sankcjonujących podział, ale także w oficjalnych komunikatach przedłożonych europejskiej opinii publicznej. Poza nielicznymi głosami oburzenia rozbiór nie wywołał poważniejszych protestów. Stało się tak, ponieważ propagandowe działania mocarstw wpisywały się w utrwalone już wcześniej przekonanie o tym, że w polsko-litewskim państwie królowała anarchia. Powstawało wrażenie, że „rozbiór Polski jest karą za okropną anarchię” (tak o przyczynach trójstronnych aneksji terytorialncyh pisał w końcu 1772 r. Wolter). Francuski filozof, który na zlecenie rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II przygotował wiele pism szkalujących szlachecką republikę, dodawał wszakże: „Polska może stać się jeszcze krajem kwitnącym, jeśli uda się jej zniweczyć anarchię”. Nie oznacza to wcale, że elity szlacheckiej republiki reform tych nie zamierzały przeprowadzić. Likwidacja liberum veto i innych ustrojowych słabości nie była jednak możliwa. Rzeczpospolita, znacznie osłabiona licznymi wojnami toczonymi w wieku XVII, w pierwszych dekadach wieku XVIII popadła w zależność od Rosji. Państwo carów z kolei nie zamierzało dopuścić do wzmocnienia swej zachodniej sąsiadki. Tylko słabość Rzeczypospolitej gwarantowała bowiem powodzenie politycznych planów Rosji. Drugi wątek wykładu stanowiły relacje pomiędzy najpotężniejszymi europejskimi monarchiami i najważniejszymi intelektualistami epoki Oświecenia. Dwór peterburski chętnie korzystał z usług licznych myślicieli, z Wolterem, Denisem Didetorem czy wpływowym wydawcą „Korespondencji literackiej” Melchiorem Grimmem na czele. W swych pismach, za dobrą monetę biorąc rosyjską narrację, uzasadniali i usprawiedliwiali agresywaną politykę Katarzyny II wobec zachodniej sąsiadki.
Oprac.: Studenckie Koło Filozoficzne KALLIOPE
Zdjęcia: Ewelina Stożek
